Magazin za nacionalnu geografiju, kulturu i tradiciju

Ruplje, Crna Trava

Ruplje je malo selo na drevnom putu Predejane - Crna Trava, a sa mosta preko Rupske reke može se snimiti jedna od deset najlepših, evropskih panorama.

Najlepša panorama Ruplja, Crna Trava

Prepoznatljiva panorama Ruplja

Ruplje sam posetio julu 2019. godine, putujući crnotravskim putevima - od sela do sela.

Tačke za snimanje ili landmarks

Razgledajući poznate evropske gradove, nailazimo na mesta sa preporukom da se baš odatle mogu snimiti najlepše panorame nečega. Naravno da ćemo otići i utopiti se u gomilu znojavih i dronjavih turista (Japanci, Kinezi i svi ostali), čije su glave baš na svim našim snimicima.

Kad sam se zatekao na mostu preko Rupske reke, prva moja asocijacija bile su baš gore opisane scene. Da je nekim slučajem Ruplje u nekom od tih gradova, most preko Rupske reke bio bi pun gore opisanih turista. Bez imalo dileme i sumnje, a potpuno na svoju ruku, panoramu Rupske reke, sa crkvom svetog Gavrila i onom kućom s tremom, svrstao sam u prvih deset najlepših, evropskih panorama.

Centar Ruplja nalazi se na ogranku nekadašnjeg Carigradskog druma, koji je vodio od Predejana prema Crnoj Travi, pa dalje prema Bugarskoj.

Put Predejane - Ruplje, Crna Trava

Put za Predejane

Putujući iz Crne Trave u Predejane, prvi nagoveštaj sela je Rupska reka. Čak je i u julu plahovita, čista i voli da se slika. Nekim čudom, novopečeni energetičari i priučeni stručnjaci za struju do nje još uvek nisu stigli.

Slapovi Rupske reke, Ruplje, Crna Trava

Slapovi Rupske reke (foto: Emil Vlajić)

Kada se izađe iz poslednje krivine, iz pravca Crne Trave, dolina Rupske reke se proširi, taman toliko da se tu smesti centar Ruplja.

Na ulazu u Ruplje, Crna Trava

Na ulazu u Ruplje (foto: Andrej Cvetković)

Kada je nastalo i koje su mahale Ruplja

Vreme nastanka i veličinu Ruplja nije lako odrediti. Teritorijalna razgraničenja sela i mahala u crnotravskoj opštini su promenljiva, kao i kriterijumi. Dešava se, takođe, da ni mahale nisu precizno razgraničene. Pa se manja mahala pripoji većoj. Ponekad mahala svojim položajem prirodno gravitira selu, pa se dodeli selu. Kriterijumi mogu biti i porodična povezanost. Zatim, društveni i socijalni objekti, koje zajedno koriste meštani sela i okolnih mahala: škola, crkva, zadružni dom, ambulanta i slično. Nedoumicu donekle razrešava lokacija mesne kancelarije. Ne baveći se detaljnije istorijom Ruplja, administrativni centar sela osnovan je krajem XIX veka, a nakon izgradnje crkve svetog Gavrila. Međutim, rupljanske mahale sigurno su starije.

Put za Crnu Travu

Ruplje, put za Crnu Travu

Po nekim podelama, Ruplje čine sledeće mahale: Ostrozub, Ćosine, Bankovci, Jasika, Repušnica, Drusunci, Pavličine, Rajčetine, Pažar, Crveni Breg i Novo Selo. Istovremeno, navedene mahale često se pominju i kao posebna sela. Broj stanovnika Ruplja, nekadašnjih i današnjih, teško je proceniti. Nekada je bilo 500-600 stanovnika, a danas, sasvim proizvoljno, ima 50-60 pretežno starijih osoba, koji celu godinu provode u svojim domovima.

U godinama nakon II svetskog rata u Ruplju je prvo bila jedna škola, pa je osnovana i druga. Krajem pedesetih i početkom šezdesetih bilo oko 200 đaka i oko 20 učitelja i nastavnika. Ovih dana u Ruplju nema ni dece ni škole. Jedna školska zgrada se porušila, druga će teško preživeti nekoliko narednih zima. Ne tako davno, do pre dvadeset, trideset godina, u Ruplju su radili ambulanta, pošta, dve kafane, dve prodavnice - sasvim dovoljno za svakodnevni život meštana. Ovih dana u centru Ruplja žive dva stanovnika.

U centru Ruplja

Rupska reka teče pravcem jug - sever i deli centar Ruplja na istočni i zapadni deo, koji su povezani mostom.

Centar Ruplja,Crna Trava

Centar Ruplja sa mostom preko Rupske reke i pogledom na crkvu svetog Gavrila

Centar Ruplja nalazi se na raskrnici puteva za Predejane, Crnu Travu i Bankovce.

Ruplje, raskrsnica puteva za Crnu Travu i Bankovce

Ruplje, raskrsnica puteva za Crnu Travu i Bankovce

Porodična domaćinstva pretežno su u istočnom delu.

Na osnovu arhitekture kuća moguće je odrediti period u kome su izgrađene. Neke od kuća, građene su između dva rata i mogu se svrstati u građansku arhitekturu tog perioda. Izgled i veličina pokazuju da su pripadale imućnijim porodicama.

Predratna kuća, Ruplje, Crna Trava

Predratna, lepo održavana kuća u centru Ruplja (foto: Emil Vlajić)

Neke od starijih kuća sređene su i očigledno je da u njima neko živi, ili češće dolazi u Ruplje. U jednoj od njih radila je kafana "Spasa Jasika". Od kafane su ostali lepa kuća i ime kafane na fasadi.

Kafana Spasa Jasika, Ruplje, Crna Trava

Nekadašnja kafana "Spasa Jasika"

Postoje i kuće, koje domaćini ređe posećuju. Desi se da zid malo napukne, ili je deo krova i oluka potrebno popraviti. I pored toga, čak i ako ceo prozor nedostaje, te kuće su i danas lepe i uz malo renoviranja dočekaće drugi vek.

Lepa, stara kuća, Ruplje, Crna Trava

Lepa, stara kuća, koja čeka renoviranje

Na samoj obali Rupske reke je stara kuća, s lepo urađenim tremom. S trema se pruža pogled na reku, crkvu i centar sela, pa mi se čini da je ovo najlepšte mesto za kuću.

Kuća s tremom iznad Rupske reke, Ruplje, Crna Trava

Kuća s tremom iznad Rupske reke

Pored puta za Predejane nalazi se mala, ali vrlo zanimljiva stara kuća, dobar primer seoske arhitekture crnotravskih sela. Bilo bi lepo da se malo, samo malo sredi i sačuva.

Mala seoska kuća, lep primer seoske arhitekture, Ruplje, Crna Trava

Mala seoska kuća, lep primer seoske arhitekture

Po mojoj proceni, novije kuće u Ruplju najčešće su građene od početka osamdesetih godina, pa do danas.

Nova kuća u Ruplju, Crna Trava

Nova kuća u Ruplju

Nove kuće su pretežno na desnoj obali Rupske reke.

Dom porodice Mladenović, Ruplje, Crna Trava

Dom porodice Mladenović (foto: Emil Vlajić)

Teška i tragična istorija crnotravskih sela obeležena je u većim selima prigodnim spomenicima, a u mahalama, najčešće, spomen-pločama. U centru Ruplja je mali spomen-park. U parku su spomenik, posvećen "palim borcima i žrtvama Narodnooslobodilačkog rata" i bista "Srpskog dobrovoljca Gradimira Pešića Jareta (1965-1991)".

Spomen-park, Ruplje, Crna Trava

Spomen-park u centru Ruplja

Zgrade, u kojima su bile opština, ambulanta i jedna od dve škole danas su napuštene, a jedna školska zgrada se srušila.

Ruplje,Crna Trava

Ruplje

Ruplje,Crna Trava

Ruplje (foto: Emil Vlajić)

Ruplje,Crna Trava

Ruplje (foto: Emil Vlajić)

Crkva svetog Gavrila

Crkva svetog Gavrila podignuta je krajem XIX veka i praktično je označila početak naseljavanja današnjeg Ruplja. Sagrađena je na levoj obali Rupske reke i uočljiva je sa svih strana Ruplja.

Crkva svetog Gavrila, Ruplje, Crna Trava

Crkva svetog Gavrila

Bez obzira na mali broj stanovnika, crkva je u odličnom stanju. Porta je uređena, zvonik je obnovljen.

Porta crkve svetog Gavrila, Ruplje, Crna Trava

Porta crkve svetog Gavrila

Bela fasada i žuto-narandžaste vertikale na crkvi i gornjem delu zvonika deluju izuzetno kolorično i privlačno - kao da je reč o akvarelu. Sasvim je očigledno da su majstori imali smisla i dosta ljubavi dok su radili.

Crkva svetog Gavrila sa zvonikom, Ruplje, Crna Trava

Crkva svetog Gavrila sa zvonikom (foto: Emil Vlajić)

Kako stići do sela

Ulazak u Ruplje iz pravca Predejana, Crna Trava

Ulazak u Ruplje iz pravca Predejana (foto: Emil Vlajić)

Ruplje je lepo selo. Prvom prilikom voleo bih da dođem, pa da s mosta preko Rupske reke ponovo snimim i reku, i crkvu i onu malu kuću s divnim tremom iznad reke.

Ukoliko želite da posetite Ruplje (poziv važi i za one, gore pomenute turiste), izaberite leto. Selo se nalazi se na putu Predejane - Crna Trava. Od Predjana je udaljeno 18km, ili oko 30 minuta vožnje, a od Crne Trave 13km, ili oko 20 minuta vožnje. Put je prohodan cele godine, ne računajući snežne nepogode.

 

U Ruplju žive dobri ljudi, dobrodošli ste!


Zahvaljujem se:

  • Ministarstvu kulture i informisanja Republike Srbije, koje je finansijski podržalo projekat "Zaboravljena Srbija - poslednje godine crnotravskih sela".
    (Stavovi autora teksta i fotografija nužno ne izražavaju stavove Ministarstva kulture i informisanja RS, koje je finansijskim sredstvima podržalo realizaciju projekta)
  • Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, Odboru za selo, na podršci;
  • našim domaćicama, Vladi i Zoranu Mladenović na gostoprimstvu i pričama o Ruplju;
  • prijatelju Ranđelu Nikoliću (ili samo: Lale iz Broda), koji nas je ladom nivom proveo najneprohodnijim putevima do najskrivenijih crnotravskih sela i
  • ljudima iz Ruplja, koje nisam upoznao, a čije sam kuće fotografisao, nadajući se da neće da mi zamere.

Autor teksta i fotografija: Zoran Cvetković